DEN BOSCH - Dat Europa haar verdroogde veengebieden in sneltreinvaart moet ‘vernatten’, daar bestaat geen twijfel over bij de ruim 700 aanwezigen van de internationale conferentie ‘Power to the Peatlands’ deze week in Den Bosch. Jeroen de Koe, directeur natuur van Natuurmonumenten, en mede initiatiefnemer van de conferentie: “De gevolgen van de klimaat- en watercrisis, zoals de droge zomer en de afschuwelijke veenbrand in België, maken pijnlijk duidelijk hoe essentieel gezonde en veerkrachtige veengebieden zijn voor de mens, onze economie en de natuur. Natte veengebieden branden immers niet.”

Waardevolle ecosystemen en cruciaal voor een gezonde leefomgeving

De urgentie is groot. In de Europese Unie bestaat 6% van al het land uit veengebied waarvan de helft is drooggelegd en wordt gebruikt voor landbouw en bossen. Door aanhoudende droogte, natuurbranden, bodemdaling, afnemende waterbeschikbaarheid en klimaatverandering staan veengebieden in heel Europa onder druk. Tegelijkertijd behoren deze gebieden tot onze meest waardevolle ecosystemen. Ze slaan grote hoeveelheden koolstof op, houden water vast in droge perioden en bieden leefruimte aan zeldzame planten- en diersoorten. Ontwatering en intensief landgebruik leiden tot verlies van deze functies, met extra CO₂-uitstoot, waterproblemen en verdere bodemdaling tot gevolg.

Natte veengebieden goed voor ecologie en economie

Onderzoekers, beleidsmakers, natuurbeheerders, boswachters, bestuurders en ondernemers uit heel Europa wisselden de afgelopen drie dagen kennis en ervaring uit over veenherstel tijdens de internationale conferentie Power to the Peatlands 2026, georganiseerd door Natuurmonumenten, het Vlaamse natuurpunt en de Radboud Universiteit. Europese programma’s zoals LIFE en Interreg, leveren daarbij de ondersteuning die nodig is om herstel op te kunnen schalen en om kennis te kunnen delen. Want we weten heel goed wat nodig om veen te kunnen herstellen. Door veengebieden te vernatten kunnen we de broeikasgasuitstoot verminderen en herstellen we tegelijkertijd de biodiversiteit van het landschap. Op dit natte veen kunnen overigens ook andere vormen van landbouw en bosbouw gewoon doorgaan. Zo groeien bepaalde planten die gebruikt kunnen worden voor bijvoorbeeld isolatiemateriaal uitstekend op nat veen. Op dit moment worden er elders in Europa ook al enorme stappen gezet in veenherstel, zoals bijvoorbeeld in Denemarken. Een uniek voorbeeld dat gepresenteerd werd tijdens de conferentie.

Denemarken laat zien dat het kan

Door decennialange intensieve bemesting op landbouwgronden zijn de Deense kustwateren en fjorden letterlijk verstikt geraakt door algenbloei waardoor vissen en zeegrassen verdwenen. Gemotiveerd door deze enorme ecologische watercrisis sloot de Deense regering in 2024 een breed gedragen uniek akkoord met landbouw, natuur en milieu organisaties om 140.000 hectare laaggelegen, koolstofrijke landbouwgrond, veelal voormalige veengronden, permanent uit productie te nemen. Deze gronden worden omgevormd tot wetlands, bos en natuurgebieden om de uitstoot van broeikasgassen en de uitspoeling van stikstof drastisch te verminderen. Daarmee verandert maar liefst 15% van Denemarken van ‘kleur’.

Dit akkoord werd mogelijk gemaakt met een miljardenfonds om boeren ruimhartig te compenseren als zij hun gronden permanent extensiveren, vernatten of omzetten in bos en een grootschalig grondruilprogramma waarbij boeren hun laaggelegen veengrond kunnen inruilen voor landbouwgrond elders die minder milieugevoelig is. De invoering van een CO₂-belasting voor de landbouw en een belasting op de uitstoot van drooggelegde veengronden maakte het voor boeren financieel aantrekkelijk om gebruik te maken van de vrijwillige vernattingsregelingen voordat de belastingen ingaan.

“Geduld raakt op”

De conferentie vindt plaats op een belangrijk moment. Europese lidstaten werken momenteel aan de uitvoering van de Natuurherstelverordening, die herstel van aangetaste natuurgebieden moet versnellen. En dat is hard nodig, want hoewel ervaringen uit Europese projecten zoals Interreg ADMIRE en LIFE Multi Peat laten zien dat herstel van veengebieden grote voordelen oplevert voor natuur, waterbeheer, gezondheid en een leefbare omgeving voor bewoners en ondernemers, gaat het niet snel genoeg. Jeroen de Koe, directeur natuur van Natuurmonumenten:” We hebben politieke keuzes nodig die verder gaan dan ambities op papier. Dat betekent: water vasthouden waar het veen dat nodig heeft, verdroging tegengaan en de stikstofdepositie verlagen en een overheid die zorgt voor langjarig beleid en de bijbehorende financiering waarmee provincies, waterschappen, boeren en natuurorganisaties daadwerkelijk aan de slag kunnen. Dertig jaar geleden stond ik tijdens mijn eerste baan als journalist al tussen 20.000 boze boeren in de Brabanthallen. Ook toen ging het al over het milieubeleid dat nodig is voor gezonde natuur- en leefomstandigheden in Nederland. We zijn een generatie verder en zitten nog steeds met dat probleem. Mijn geduld begint wel op te raken, maar ben ook hoopvol dat met de huidige aanpak van het kabinet nu echt de noodzakelijke verandering in gang wordt gezet! Laat de aanpak van een land als Denemarken een goed voorbeeld zijn hoe dat kan.”

Europa werkt aan natuurherstel

De conferentie vindt plaats op een belangrijk moment. Europese lidstaten werken momenteel aan de uitvoering van de Natuurherstelverordening, die herstel van aangetaste natuurgebieden moet versnellen. De ervaringen uit projecten zoals Interreg ADMIRE en LIFE Multi Peat laten zien dat herstel van veengebieden niet alleen voordelen oplevert voor natuur, maar ook voor waterbeheer, gezondheid en een leefbare omgeving voor bewoners en ondernemers.